Гастроэнтерит

Сүлөөтэ Нэбтэрхэй Толи — Википеэдиһээ
Перейти к навигации Перейти к поиску
Үбшэнүүдэй олон уласай ангилал (МКБ-10; ICD-10)
A02.0 Сальмоноллёзой энтерит
A08.0 Ротавирусай энтерит
A09 Халдабарита гастроэнтерит ба колит
J10.8 Ондоо элирхылэлтэй хэжэг, вирус тодорхойлһон
J11.8 Ондоо элирхылэлтэй хэжэг, вирус тодорхойлһонгүй
K52 Халдабаригүй гастроэнтерит ба колит
ICD-10 онлайн (2013 оной ДЭМБ-ын хубилбари)

Гастроэнтерит гү, али халдабарита һуулгалта гээшэ хотые ба нарин гэдэһые нүлөөлдэг гэдэһэ доторой үрбисэл юм.[1] Шэнжэ тэмдэгүүдынь диарей (һуулгаха), бөөжэхэ ба хэбэлэй хэһэгээр үбдэхэ юм.[2] Баһал халууржа, эршэм хүсэгүйдэжэ ба шэнгэн алдажа болоно.[3][4] Энэнь хоёр һараһаа бага хугааса үргэлжэнэ.[1] «Хотодын хэжэг» ходо нэрлэдэгшье һаа, тус үбшэн хэжэгтэй ямаршье холбоогүй .[5]

Вирусай, нянгай, паразит ба мөөгэнсэрэй халдабари гастроэнтеритые ушаруулжа болоно.[3][6] Эгээн ходонь вирусаар ушаруулагдана.[6] Хүүгэдтэ ротавирус хадаа эгээн хүнды үбшэнэй ушар мүн.[7] Наһаа хүсэһэн хүнүүдтэ, норовирус ба Campylobacter түгээмэл ушар байна.[8][9] Зохидгүй бэлдэгдэһэн хоолые эдеэһэнэй, бузарааһан уһа ууһанай гү, али халдабари абаһан хүнтэй холбоо бариһанай ушар бии боложо байна.[3] Диагнозые баталхын тулада шэнжэлэлгэ хэхэ хэрэггүй.[3]

Үбшэниие һэргылхын тулада мылэтэйгээр гар угааха, сэбэр уһан ууха, хүнэй хог хаяагдалые зүб аргаар усадхаха ба һүнэй холисооор хүхүүлхэ хэрэгтэй.[3] Хүүгэдтэ ротавирус вакцина үгэхэ зүблэжэ байна.[3][7] Эмнэлхэдэ нилээн уһа ууха хэрэгтэй.[3] Бага болон дунда зэргын тохёолдолдо реһидрациин шээдэл уужа болоно (уһа, дабһан, саахарай холимог).[3] Хүнды тохёолдолдо, һудаһаар шэнгэн ундалуулна.[3] Хотодо зонидровани хэжэ болоно.[10] Цинк нэмэлтые хүүгэдтэ зүблэжэ байна.[3] Антибиотик юрэнхыдөө хэрэггүй байна.[11]

2015 ондо гастроэнтеритэй хоёр миллиард тохёолдолнууд 1,3 сая үхэлнүүдтэ хүргэбэ.[12][13] Хүүгэд ба хүгжэдэг дэлхэйн арад зон олоор үбдэбэ.[14] 2011 ондо, 5-һаа багатайшуулда 1,7 миллиард тохёолдолнууд 700 000 үхэлнүүдтэ хүргэбэ.[15] Хүгжэдэг дэлхэйдэ хоёрһоо багатай хүүгэд жэл бүри зургаан удаа дээшэ үбдэнэ.[16] Наһаа хүсэһэн хүнүүдтэ зариманиинь иммунитет бии болоно.[17]

Шэнжэ шанар ба шэнжэ тэмдэгүүд[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

Гастроэнтеридэй шэнжэ шанар ба шэнжэ тэмдэгүүд иимэ.[18]

Бактериин ба вирусай этиологитой[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  • Ротавирус гастроэнтерит (хүүгэд): эхин үедэ хүйтэ абалгын шэнжэ тэмдэгтэй, һүүлдэнь 2-3 хоног бөөжэхэ, 3-5 хоног диарей абаха.
  • Норовирус гастроэнтерит (наһаа хүсэһэн зон): 1-3 хоног бөөжэхэ, диарей абаха, хэбэл үбдэхын һүүлээр өөр һайжаруулха.
  • Сальмоноллёз: 6-72 саг инкубациин хугасаанай һүүлдэ бөөжэхэ, диарей абаха, халуурхын дараа һайжаруулха.
  • Vibrio-энтерит хүнэһэнэй хорлолго: бузарааһан уһа ууһаар 2-48 сагай һүүлдэ диарей. Диилэнхидээ эмнэхэгүйгөөр эдэгэхэ.
  • Стафилококк хүнэһэнэй хорлолго: 1-8 сагай инкубациин хугасаа үнгэрһэн һүүлдэ хүнды бөөжэхэ, дотор муудаха, диарей. 1-3 хоног һүүлдэ өөр һайжаруулха.

Халдабарита этиологитой[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  • Гэдэһэнэй хүнэһэнэй хорлолго: 1-3 үдэрэй инкубациин хугасаа үнгэрһэн һүүлдэ уһа мэтээр бааха. Диилэнхидээ халууралтай, 3-7 хоног һүүлэ һайжаруулха.
  • Шигеллёз: 1-7 үдэрэй инкубациин хугасаа үнгэрһэн һүүлдэ шуһатай залхагаар бааха, халуурха, бөөжэхэ, хэбэл үбдэхэ шэнжэтэй.
  • Балнад: халдабари абахын һүүлдэ 1-2 долоо хоногой үнгэрһээр халуурха, хэбэл үбдэхэ, дэлюун ехэдхэхэ, дэмырхэ, делирий.

Экологиин ба генетикын этиологитой[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  • Үрбисэлтэ гэдэһэнэй үбшэн: Кроной үбшэн (үе үе болоод үзэгдэдэг диарей, халууралта), НЯК (дабтадаг шуһатай бааһан, диарей, гэдэһэ үбдэхэ).

Зүүлтэ[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]

  1. 1,0 1,1 (2015) Clinical infectious disease, Second. ISBN 9781107038912. 
  2. Singh, Amandeep (July 2010). «Pediatric Emergency Medicine Practice Acute Gastroenteritis — An Update». Pediatric Emergency Medicine Practice 7 (7).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 3,9 (29 October 2013) «Management strategies in the treatment of neonatal and pediatric gastroenteritis.». Infection and Drug Resistance 6: 133–61. Загбар:DOI. PMID 24194646.
  4. (2014) Ferri's Clinical Advisor 2015: 5 Books in 1. Elsevier Health Sciences. ISBN 9780323084307. 
  5. (2013) The microbial challenge : a public health perspective, 3rd, Burlington, Mass.: Jones & Bartlett Learning. ISBN 9781449673338. 
  6. 6,0 6,1 (2006) Textbook of therapeutics : drug and disease management, 8., Philadelphia, Pa. [u.a.]: Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 9780781757348. 
  7. 7,0 7,1 (February 2012) «2008 estimate of worldwide rotavirus-associated mortality in children younger than 5 years before the introduction of universal rotavirus vaccination programmes: a systematic review and meta-analysis». The Lancet Infectious Diseases 12 (2): 136–41. Загбар:DOI. PMID 22030330.
  8. (April 2011) «The dynamics of norovirus outbreak epidemics: recent insights». International Journal of Environmental Research and Public Health 8 (4): 1141–9. Загбар:DOI. PMID 21695033.
  9. Man SM (December 2011). «The clinical importance of emerging Campylobacter species». Nature Reviews Gastroenterology & Hepatology 8 (12): 669–85. Загбар:DOI. PMID 22025030.
  10. Webb, A (April 2005). «Acute gastroenteritis in children.». Australian Family Physician 34 (4): 227–31. PMID 15861741.
  11. (August 2015) «Therapy of acute gastroenteritis: role of antibiotics.». Clinical Microbiology and Infection 21 (8): 744–9. Загбар:DOI. PMID 25769427.
  12. (8 October 2016) «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.». Lancet 388 (10053): 1545–1602. PMID 27733282.
  13. (8 October 2016) «Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.». Lancet 388 (10053): 1459–1544. PMID 27733281.
  14. Webber, Roger (2009). Communicable disease epidemiology and control : a global perspective, 3rd, Wallingford, Oxfordshire: Cabi. ISBN 978-1-84593-504-7. 
  15. Walker, CL (Apr 20, 2013). «Global burden of childhood pneumonia and diarrhoea.». Lancet 381 (9875): 1405–16. Загбар:DOI. PMID 23582727.
  16. (2010) “Chapter 93”, Mandell, Douglas, and Bennett's principles and practice of infectious diseases, 7th, Philadelphia, PA: Churchill Livingstone/Elsevier. ISBN 0-443-06839-9. 
  17. (January 2011) «Viral gastroenteritis in adults». Recent Patents on Anti-infective Drug Discovery 6 (1): 54–63. Загбар:DOI. PMID 21210762.
  18. http://ansan.kumc.or.kr/info/disease/healthDiseaseInfoView.do?BOARD_ID=S001&BNO=313

Ном зохёол[заһабарилха | үндэһэн бэшэгые заһабарилха]